Şeyhülislâm Yahyâ beyitleri
Şeyhülislâm Yahyâ, 17. yüzyılda birkaç kez şeyhülislamlık makamında bulundu. İlmiye kimliğinin yanında döneminin önde gelen gazel şairlerinden biriydi. Yalın ve içten söyleyişiyle tanınır. 1644'te vefat etti. Aşağıda ona ait kamu malı beyitlerin 266 tanesini bir araya getirdik. Her beyit özgün haliyle, şairine ve dönemine atıfla sunulmuştur.
Bir cümle yaz, Osmanlı Türkçesine çevirelim.
Seng-i mihnet sahn-ı sînem eylemişken seng-lâh
Nahl-i gam yine eliflerden salıptır nice şâh
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Hîç bir belâ mı var ki gönül onu bilmeye
Seyyâh-ı bî-karârın olur âşinâsı çok
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Müntehâ-yı emel ü matlab-ı a‘lâ mı olur
Serv-kadler var iken sidre vü Tûbâ dediğin
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ede erre-i mihnet-i aşk-ı saht
Der-i mey-kede gibi sînem dü laht
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Zebân-ı sükkerîninden o şûhun va‘de-i vaslın
İşitip dedi Yahyâ böyle bir şîrîn-kelâm olmaz
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Cân kulağın tut hele sâkî alup câmı ele
Kıssa-i pür-hisse-i Cem’dir sürâhî kulkulu
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Benzetti serv kaddini nahl-i sanevbere
Bağlandı târ-ı zülfüne kalb-i sanevberi
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ayakta kalır mı ne sanır sencileyin merd
Dâhilde olur sahnı dahı mil‘akalarsın
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Aşk dâmeninin elden koma kim neyl-i kemâl
Heves-i bî-kesel ü himmet-i üstâd ister
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Menzil al dil aşk ile pür-tâb u göz pür-âb iken
Teşne-leb yolda kalır sâlik olan bî-tâb iken
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Uçurdum mürg-i cânı âşiyân-ı âlem-i tenden
Halâs oldum gam-ı cânân ile gavgâ-yı düşmenden
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Mihnet-i derd ü belâ hep hazz-ı rûhânî olur
Çektiğim âlâmdan Yahyâ gelirse yâra hazz
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Mâh-ı nev böyle neden âleme garrâlanmak
Hiçbir kimse ısırmış mı onun nânı ucun
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Gözüme aks-i ruhun düşmek ile yanmada gönlüm
Hevâ-yı dil katı germ oldu cemre âba düşelden
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Pey-revi olup ne ola Yahyâ tetebbu‘ eylesem
Bu zemîn bir kâmil-i âlî-himem vâdisidir
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Hırka vü tâc ile zâhid kerem et sıkleti ko
Âdeme cübbe vü destâr kerâmet mi verir
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Kays-ı melâmet-güzîn râh-nümûndur bana
Meslek-i ehl-i hıred râh-ı cünûndur bana
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ser-i ehl-i mecâz olan belâ-keş Kays’ın ahvâli
Hakîkatte nazar olunsa Yahyâ hasb-i hâlindir
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Aşk dâmenin elden koma kim neyl-i kemâl
Heves-i bî-kesel ü himmet-i üstâd ister
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Düşer tenhâda zâhid şüphesiz pây-ı hum-ı meyde
Düşürmez gerçi kim seccâdesin zâhirde dûşundan
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Yakın etti felek eyyâm-ı şekke rûz-ı nev-rûzu
Bu takrîb ile birkaç gün temâşâ-gâh olur sahrâ
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ona küçük büyük bir câme-i zîbâyı hazırlar
Aceb makbûl-i âlemdir aceb mergûbdur bayram
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Sakın pervâne bâl ü per açıp şem‘e yakın olma
Yanar dûşundaki ol şâl-ı kibrîtî emîn olma
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Yine cân-ı nâ-tüvâna su sepildi oklarından
Reşehât-ı lutfu Yahyâ komadı gubâr dilde
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Bir dile Yahyâ dokunsa pertev-i feyz-i Hudâ
Zerre-i nâ-çîz iken horşîd-i âlem-tâb olur
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Kayırmaz seyl-i gam taşşsın gerekse baştan aşsın
Kümeyt-i bâde-i gül-gûn ile Yahyâ geçilmez mi
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Her kişi nakd-i cânını âmâde eylesin
Yârân-ı aşk sohbetimiz ârif-ânedir
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Bâğa ol nahl-i revân gelse kim etmez i‘zâz
Cümleden serv eder sâyesini pây-endâz
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Yahyâ harem-i aşka girerse ne ola bî-bâk
Meftûhtur erbâb-ı dile bâb-ı mahabbet
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Gül gibi hurrem olup neşve vü âvâze ile
Bülbüle gonca kesel vermese hamyâze ile
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ne âlemdir ne hazzdır bir müferrah cây-ı hurremdir
Muvâfık bir iki yârân ile ayş u safâ etmek
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Gül ü mül bezmine meyl etme sözüm tut Yahyâ
Ne cefâ-dîde-i hâr ol, ne gam-âlûd-ı humâr
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Yahyâ’yı ağlatırsa eğer yâr gam değil
Müşkil budur ki düşmen-i nâ-dânı güldürür
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Hani sâkiyâ ol cihân-ı safâ
Bulunmaz mı bir câm-ı gîtî-nümâ
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Mâl için nâ-dân olur pâ-beste-i dâm-ı belâ
Hırs-ı dâne mürg-i bî-idrâki ilter dâme dek
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Uşşâk-ı perîşân-dile hîç söylemez oldun
Düşmen sana bir söz mü dedi söyleye cânâ
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Şikeste bir sifâl olsun, nemiz var, sâgar-ı Cem’de
Garaz bir neşve tahsil eylemekdir bezm-i âlemde
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Bir hisse alagör nefehât-ı cemâlden
Hakkın nesîm-i rahmeti leyl ü nehâr eser
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Yahyâ harem-i aşka girerse ne ola bî-bâk
Meftûhtur erbâb-ı dile bâb-ı mahabbet
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Pür-nûr idi ziyâ-yı câm ile gece meclis
Komamış idi hâcet şem‘e mey-i şebâne
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Sabâdan eyle hazer çıkma hâneden ey şem‘
O düzd her gece bir nice şeb-külâh kapar
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Şikenc-i turra-i müşgînine esîr oldu
Belâya uğradı dil zülfüne belâ diyerek
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Sengten dil kem mi ya seng-i siyâhı la‘l eder
Âf-tâb-ı feyz-bahşâ-yı bülend-ahter mi yok
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Şarâb-ı pendi gûş etmez ümîd-i akl u hûş etmez
Esîr-i zülf-i müşgîninin olan dîvâne-i aşkın
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Verd-i ra‘nâ bezmi germâ-germ edip gül-zârda
Tutsa elde âteşîn bâdeyle câm-ı zer-nigâr
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Bezmde dil-ber yakar sîne-i ağyâre dâg
Bilmez onun her biri dâg-ı derûndur bana
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Getir câm-ı sürûr-encâmı diller şâd-kâm olsun
Tamâm etti bizi gam sâkiyâ gam da tamâm olsun
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Bir dile Yahyâ dokunsa pertev-i feyz-i Hudâ
Zerre-i nâ-çîz iken hûrşîd-i âlem-tâb olur
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Tîrine Yahyâ nişân eylerse olma münharif
Göz ucuyla yârdan yetmez mi bir kerre nigâh
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Mevc urur sanman çemen sayyâd-ı bâd-ı nev-bahâr
Subh-dem ayş u safâ mürgini avlar dâm ile
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Erişti vakt-i safâ sâkiyâ getir bezme
Sakın sakın ki olur hâtır-ı kadeh meksûr
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Teessür gördüm ey Yahyâ gece şem‘-i şeb-ârâda
Yanar var ise pervâne ki âh-ı cân-güdâz etmiş
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Dahı latîf olurdu zülâl-i şi‘r-i terim
Eğer ki çeşme-i hâtırda olmayaydı keder
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Gözün yummaz ruhunu zerd eder râh-ı meşakkatte
Şu kim nergis gibi âlemde bir sâhib-nazar gözler
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Gül gibi sunup her birine câm-ı leb-â-leb
Bezm ehlini bülbül gibi feryâda getirirsin
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Hum içre cûş eder mey-i pür-şûr mest olur
Bezm ehlini yıkar bu ne pür-zûr mest olur
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Dahı latîf olurdu zülâl-i şi‘r-i terim
Eğer ki çeşme-i hâtırda olmayaydı keder
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Gelir mihmân-ı gam câna şeb-i mihnet hücûm eyler
Gönül zünbûr-veş inler ne bâl eyler ne mûm eyler
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Nahl-i emel ne denlü dırâz olsa hûb idi
Dest-i hayât u kadd-i beka kûteh olmasa
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Hâlini Yahyâ’nın edersen suâl
Şâh-ı felek-kadre duâ subh u şâm
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Şâh-ı gül üzre gonce döndü dil-i hezâra
Her tâze verd-i ra‘nâ mahbûb-ı dil-sitâna
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Âgâzı güzel eyledin ey bülbül-i şeydâ
Hôş gelmedi ammâ dil-i pür-şevke karârın
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Gözüm gibi değildir kanlı yaşlar dökmeden hâlî
Olaldan dil-berâ zahm-ı dil-i şeydâ hevâ-dârın
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Tutarsa gül gibi gûş-ı kabûlu nâle-i aşka
Eşiğinde varıp bülbül gibi feryâdtan kaçma
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Nukûd-ı eşkimi yolunda dökmeden kaçmam
Boğ ölsün ol kişi kim sana vermeye varın
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Mâdâm ola ol zülf-i siyeh-kâr müşevveş
Eksik mi olur şâne ile dilde keşâkeş
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Mecnûn gibi yâbâna giden bü’l-heves-i aşk
Hall etmediği müşkili üstâda getirsin
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ne baktı kadd-i dü-tâma ne gönlümü ele aldı
Ne tıfl olur ki hakîr ola şeyh ü şâb gözünde
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Gül-şenin geçti-se vakti gelmesin Yahyâ keder
Pür-safâ olsun hemân mey-hânenin dervâzesi
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Yan âteşe pervâne-sıfat eyleme efgân
Ey âşık-ı miskîn budur âdâb-ı muhabbet
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Pür gerektir sâgar-ı işkeste câm-ı zer-nişân
Meşreb-i ehl-i fenâda ey gönül Cemlik budur
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Sımâh-ı cânıma hâtiften erdi bu târîh
Ola bu cisri karîn-i kabûl-i Rabb-i Vedûd
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Mürşid-i pâkin hemân pâyına düş var ey gönül
Cümle düşvâr işleri âsân eder ona ne güc
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Göstermedi yüzin bize ol gonca bir zemân
Sonra açıldı vechini bildik ki âl imiş
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Rûy-ı zîbâsında dil-dârın ki müşgîn mû biter
Benzer ol gül-zâra etrâfında anber bû biter
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Fedâ edeyim sana cân u teni
Kerem kıl koma nîm-bismil beni
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ruh-ı zerd akçe etmez nukre-i eşk ile iş bitmez
Civânın kalbini almak dilersen sîm ü zer göster
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ney gibi bir âşık-ı dem-sâz buldum kendime
Sırr-ı aşkı söylerim hem-râz buldum kendime
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Rez duhterini sâkî-i devrâna buldurun
Böyle şeb-i dırâzda gussayile yatmanız
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
İhvân-ı zemândan seni Yahyâ bir anar yok
Nâz eyleyecek âdeme ahbâb mı kaldı
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Reh-i taleb tutalım kûy-ı dil-rübâ diyerek
Safâ vü mihnete Yâ-hû vü merhabâ diyerek
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ney gibi bir âşık-ı dem-sâz buldum kendime
Sırr-ı aşkı söylerim hem-râz buldum kendime
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Bülbüller öter revnak-ı gül-zâr yerinde
Ammâ ki bulunmaz bu dil-i zâr yerinde
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Sûz-ı dilden bî-haberdir sanmayın cânâneyi
Şem‘i yakmaz mı ol âteş kim yakar pervâneyi
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Mekân-ı gussa mahall-i sitemdir ey Yahyâ
Bu tengnâ-yı gamı sanma ola dâr-ı ferah
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Cihânda rind olur uğratmayıp âlâm-ı dünyâyı
Muvâfık yâr ile bir kûşede def ‘-i gumûm eyler
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Sözünde dâverâ insâf odur kim başka âlem var
Sühan mir’âtini ancak olur âlem-nümâ etmek
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Rakîb-i dîvi âdem mi sanır ki ol perî bilsem
Onun gibi leîme bunca ihsân eyleyip neyler
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Aşk dâmeninin elden koma kim neyl-i kemâl
Heves-i bî-kesel ü himmet-i üstâd ister
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Zülf-i siyehinden kesilir mi dil-i şeydâ
Bir râbıtadır cân ile cânân arasında
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Şarâb-ı nâz gelmiş göz yine âşûbu artırmış
Gönül ol çeşm-i mestin şimdi mahmûr olduğun ister
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ey gönül ağlama gül sünbül-i hôş-buyundan
Ebrden nem kapar ol zülf-i semen-sâ ter olur
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Açılmadıysa gönül künc-i hücrede Yahyâ
Kenâr-ı gül-şene çık şi‘r-i dil-güşâ diyerek
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Ne i‘tibâr bu evzâ‘a merd olan Yahyâ
Ne zillete nazar eyler ne i‘tibâra bakar
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Gece pervânelerle bezmi germâ-germ idi şem‘in
Seher bakdım ne şem‘-i meclis-ârâ var ne pervâne
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Olsa ne kadar hüsn ü melâhatle ser-efrâz
Öğünmeye sen dil-ber-i mümtâza güzeller
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Şikeste bir sifâl olsun, nemiz var, sâgar-ı Cem’de
Garaz bir neşve tahsil eylemekdir bezm-i âlemde
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Sunaldan sâkî-i mihnet bana peymâne-i aşkın
Benim ol rûz u şeb medhûş olan mest-âne-i aşkın
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Cânına dokunmayınca bilmez âdem ne olduğun
Tîr-i dil-dûz-ı mahabbet şöyle nâ-peydâ gelir
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Hîç revâ mıdır gam-ı dünyâya düşmek ey gönül
Bir kenârına erilmez bahr-i pür-girdâb iken
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Dil pür-heves nesîm-i bahâr ise hôş-nefes
Çık bağa kim güzelliği vardır hevâların
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Mescidde riyâ-pîşeler etsin ko riyâyı
Mey-hâneye gel kim ne riyâ var ne mürâyî
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Def ‘ edemedik ceyş-i gamı sa‘y ede gördük
Tedbîr ne mümkün boza takdîr-i Hudâ’yı
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Bir lâle-ruhun hasret-i la‘liyle dem-â-dem
Sahrâ vü deri reşk-i Bedahşân ederim ben
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Hûn-ı eşkinden oluptur bülbülün her âb sürh
Bâğda olsa aceb mi sünbül-i sîr-âb sürh
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Sakın pervâne bâl ü per açıp şem‘e yakın olma
Yanar dûşundaki ol şâl-ı kibrîtî emîn olma
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Gönül açılmaz erişmez derûna râhat-ı rûh
Seherde lâle gibi içmeyince câm-ı sabûh
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Olursa tîğ-ı firâkıyla şerha şerha tenim
Nigâra derd-i derûnum olup durur meşrûh
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Nûş-ı dârû-yı lebindir haste-i aşka devâ
Şerbet-i vaslından olur âşık-ı bîmâra hazz
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Cevr-i eyyâmdan incinmeyelim Yahyâ biz
Ayş u nûş ile geçen günleri de yâd edelim
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Evrâk-ı bahârı görelim sahn-ı çemende
Gül mevsimidir defter ü dîvâna bakılmaz
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Cihânda rind olur uğratmayıp âlâm-ı dünyâyı
Muvâfık yâr ile bir kûşede def ‘-i gumûm eyler
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Pây-bûs-ı yâre hâk olmakla mümkindir vusûl
Pây-mâl olsun diyen Yahyâ’ya devlet-hâhıdır
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Nâle-i bîmâra döndü bülbülün âvâzesi
Pür-kesel âlem aceb mi goncanın hamyâzesi
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Yahyâ dil-i fakîri yakan eylesin hazer
Âhım yeli eserse eğer pür-şerâr eser
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Yahyâ şarâb-ı şevk ile peymâne-i dil pür olur
Sâkî gelince meclise destinde dolu câm-ı mül
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Vefâ tohmu ekilmez mi bu âlem kişt-zârında
Safâlar kesb olunmaz mı ferahlar hâsıl olmaz mı
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Bir vaz‘-ı hasen etti koyup sîneye bir dâg
Bir iki elif çekti yine eyledi ihsân
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Midâd-ı şevk ile pür eylesem ne ola gece gündüz
Sahîfe-i dili üstâd-ı aşk verdi kabâle
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Vâiz ola mı sert sözünden müteessir
Bir dilde ki sûzân ola kânûn-ı mahabbet
Şeyhülislâm Yahyâ · Divan
Bir cümle yaz, Osmanlı Türkçesine çevirelim.